Os Premios María Moliner 2011 falan galego!

O Ministerio de Cultura español vén de facer públicos os Premios María Moliner de Animación á Lectura 2011. Estes premios co nome da bibliotecaria e lexicógrafa zaragozana, están pensados para recoñecer iniciativas bibliotecarias locais que contribúan ao fomento da lectura, habitualmente entre nenos e mozos. As bibliotecas de Tuéjar (Valencia), Pozoblanco (Córdoba) e Oleiros (A Coruña) son as galardoadas. Asimesmo, recibiron mención polas súas boas prácticas as bibliotecas de Iurreta (Biscaia), Castuera (Badajoz) e Cieza (Murcia). Vaia desde este blog a nosa noraboa.
A rede de bibliotecas municipais do Concello de Oleiros figura entre as máis activas e e eficaces do país, o cal demostra que unha boa xestión para poñer a cultura ao alcance dos cidadáns é tamén un investimento en calidade de vida. O programa Lecturas Refrescantes que puxeron en marcha este pasado verán así o proba: unha guía con 308 recomendacións de lectura que nace co dobre obxectivo de "presentar obras de calidade literaria, artística ou científica para animar a súa lectura, audición ou visionado e lembrar que un libro, un cd ou dvd son tamén un bo agasallo".
Nestes días nos que a miña investigación sobre as Bibliotecas Escolares me absorbe tanto tempo e esforzo, estes premios a pequenas bibliotecas locais volve a lembrarnos da importancia do hábito lector na infancia, e da importancia de mantelo na adolecencia. Lémbranos tamén que todas estas iniciativas que tanto nos gusta ver nos xornais necesitan cartos, pero sobre todo, motivación e compromiso por parte de usuarios, pais e bibliotecarios. Porque o reto das bibliotecas non reside só en dar de beber na fervenza de libros aos lectores afeitos, senón tamén en espertar a sede dos que habitualmente non a senten...
E iso, queridos babeleiros, non vos é tarefa sinxela. Lede... e inoculade o vicio ao voso redor. Nunca é semente perdida!
A Gutemberg también le afecta la crisis...

El precioso rincón que recoge esta foto pertenece a la ciudad germana de Maguncia (Mainz), situada en la región de Renania-Palatinado. Aquí vio la luz Johannes Gensfleisch, alrededor de 1400, y de mayor se hizo herrero. Puede que nos os diga gran cosa, pero si ahora añado que pasó a la Historia como Gutemberg y que reintrodujo en Europa la imprenta de tipos móviles a partir de una prensa vinícola, el contexto cambia. Los efectos revolucionarios de la imprenta en el mundo fueron de tan amplio alcance como pueden serlo hoy la microinformática, las telecomunicaciones o las redes sociales. En 1971 Michael Hart bautizó como Proyecto Gutemberg a la gran iniciativa de digitalización de libros, todavía vigente, que supuso el balbuceante comienzo de lo que actualmente es la lectura en dispositivos digitales. Una nueva imprenta (digital) para un nuevo (hiper)texto.
Más de cinco siglos después, en la cuna de Gutemberg la Biblioteca Municipal Científica de Maguncia corre peligro de desaparición. 670.000 volúmenes, algunos de ellos donados por ciudadanos de todas las épocas históricas, dan a sus fondos un valor incalculable y la convierten en uno de los primeros ejemplos de biblioteca ciudadana aún en activo. La crisis amenaza con llevársela por delante. Un llamamiento recorre Internet desde hace días, solicitando unirse a la petición pública para evitar su cierre, a la que podéis sumaros haciendo clic aquí.
Por favor, no déjeis de hacerlo. El tener la cultura a un clic puede hacernos creer que es inagotable, pero para que eso siga siendo posible son necesarios bibliotecarios, libros y medios. Ni la más brutal de las crisis debe contar entre sus víctimas a la cultura. Porque entonces nos estamos aniquilando a nosotros mismos. Si ninguna especie animal lo ha hecho en la historia de la evolución, no debe ser una táctica muy inteligente. Preservar la cultura es preservar lo que fuimos, lo que somos y las claves de lo que seremos. LA CULTURA NO ES PRESCINDIBLE. ANÍMATE Y FIRMA!!!
En Compostela, os libros bótanse á rúa

A Biblioteca Pública Ánxel Casal de Compostela loce as modernas instalacións que podedes ver sobre estas liñas (inauguaradas en marzo de 2008) e unha interesante carta de servizos entre os que se inclúen autopréstamo, visitas guiadas, clubs de lectura ou préstamos a domicilio no casco urbano (para persoas encamadas, impedidas, etc.). Pero se algo sabemos os bibliotecarios, é que, a parte de tratar ben aos usuarios cando nos visitan, o reto maior está en buscar e atraer a aqueles que non o fan... Cómo? Xeitos pode haber moitos, pero o que acaba de facer a BP Ánxel Casal pasa por ser dos máis simples: sacar os libros á rúa. Periodicamente teñen lugar mercadillos de libros con fondos da biblioteca na Praza de Abastos e na Praza de Cervantes, de xeito que os paseantes ou amos e amas de casa que acoden a mercar poden ter a ocasión de chiscarlle-lo ollo a algún libro inesperado. Qué mellor para as preciosas rúas compostelás que enchelas de libros?
Sen dúbida, unha iniciativa marabillosa, que desde este blog apoiamos e aplaudimos. Vaia a nosa noraboa para os seus ideólogos. Só podemos desexar que cunda o exemplo e, como non, recordar a Borges cando dicía aquelo de que el non atopaba libros, senón que eran eles os que o atopaban a el. Agora, e malia a crise, os libros de Compostela teñen máis oportunidades para seducir aos seus lectores...
Agustín Fernández Paz, a ledicia das letras galegas

Nestes tempos tan negros para a lingua galega, é unha ledicia para este blog compartir unha boa nova: Agustín Fernández Paz (na imaxe) vén de gañar o Premio Iberoamericano SM de Literatura Infantil e Xuvenil. Vaia desde aquí a nosa garimosa noraboa. Sobradamente coñecida é a traxectoria deste lucense de Vilalba, galardoado co Premio Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil en 2008 por O único que queda é o amor, editada un ano antes. Os que temos traballado a animación lectora con adolescentes sabemos o importante que é manter este hábito máis alá da permanencia no sistema educativo formal. Tamén sabemos o moito que o seu público quere a Agustín onde queira que vaia presentar os seus libros e compartir gratos intres de parola cos rapaces.
Este premio chega nun bo intre, polo que implica de recoñecemento á lingua galega e a súa amplísima produción literaria. Por iso, quero aproveitar este post para berrarlle ben alto á Xunta que nos goberna que con recortar os investimentos en educación e tentar silenciar a repercusión deste premio na TVG polo compromiso do seu autor [podedes ver a crítica da Mesa pola Normalización Lingüística a este feito aquí] non van conseguir nada. Porque somos moitos osque sabemos o que vale unha fala, tanto en Galiza como fóra. Os nosos autores e autoras son parte do noso patrimonio, e como tal debemos preservalo e defendelo. Coa lingua indignámonos, comunicámonos, amámonos, situámonos no mundo e presentámonos nel. E moito máis ca un conxunto de signos: é unha identidade. Por iso van a por ela. Pero non han poder.
[P.D.: Por extensión, este post está dedicado a todos os autores e autoras que escriben en galego, por poñerlle voz no mundo a todas esas cousas "demasiado gallegas" que nos identifican como pobo. Grazas!]
A la trena por... leer sin devolver

El tema de las sanciones por retrasos en las devoluciones ha sido abordado de distintas maneras a lo largo del tiempo en las bibliotecas públicas. Pero en Iowa (EE.UU.) parecen haber encontrado el castigo ejemplarizante por antonomasia: el trullo. Christopher Anspach, pizzero de 28 años, fue condenado pagar una multa de 625 dólares y diez días de prisión por acumular hasta 27 ítems en préstamo sin devolver. [Podéis ver la foto de su ficha policial aquí] Parece ser que los continuos recordatorios de los bibliotecarios de su localidad no fueron suficientes y decidieron meter a la Policía por medio. El usuario entró en prisión el pasado 31 de agosto y allí permanecerá hasta el próximo día 9.
¿Qué os parece la medida? A mi personalmente, una exageración. Es cierto que quien no devuelve causa un perjuicio a los demás usuarios, pero de lo que se trata es de que usen la biblioteca, no de que los usuarios tengan miedo de pisarla por si acaban en una celda. Si querían hacer cundir el ejemplo, podrían haberle condenado a ayudar a los bibliotecarios en su labor varias horas al día durante un mes, por ejemplo. A fin de cuentas, leer no es ningún delito en democracia. Y si el pobre Anspach lee tanto, tendrá más posibilidades de abandonar PizzaHut en breve. Lo cual da qué pensar... ¿Le delatarían sus jefes, convencidos de que un pizzero leído podría sembrar la semilla de la revolución laboral? Con la que está cayendo, ninguna posibilidad, por descabellada que parezca, deja de tener su sentido...
Libroexpress: leer (gratis) en el Metro

Bajo la denominación de Libroexpress, la Comunidad de Madrid acaba de instalar en la estación de Cercanías de Sol la primera máquina expendedora de libros. Es gratuita (sólo se exige DNI, tarjeta de residencia o carné de bibliotecas) y permite tomar libros en préstamo durante 15 días de entre una oferta de 80 títulos. Lo que los profesionales denominamos terminales de autopréstamo, no son nuevas. Existen desde hace tiempo, aunque su coste y mantenimiento no siempre justifican su presencia en bibliotecas pequeñas, por ejemplo.
Hasta ahora, sólo existían terminales de autoventa de libros (como en el Metro de Barcelona) o terminales de autopréstamo en algunas bibliotecas, con lo que el usuario dejaba de depender de la jornada laboral del bibliotecario para tomar o devolver libros. Lo que convierte en pionera la iniciativa es que la terminal está fuera de la biblioteca y puede utilizarse como una extensión del servicio bibliotecario municipal. Desde aquí, la aplaudimos.
Como curiosidad, anotamos que la presidenta Aguirre la ha estrenado llevándose como lectura vacacional Cartografía de los sueños, de Juan Marsé (editada en Lumen, 2011). Una novela de amores contrariados y personajes grises ambientada en el barrio de Gracia de la Barcelona de los años 50 (podéis acceder a un fragmento en PDF pulsando aquí). Un gran autor, muy alejado, en principio, de la ideología de la Sra. Aguirre. Ojalá este fuera sólo un pequeño paso para la reconstrucción de los maltrechos servicios públicos madrileños. Ya que la cosa va de sueños, por soñar, que no quede...
Olhada a Portugal

De volta da miña terceira viaxe a Lisboa, trouxen comigo unhas cantas reflexións. As dúas viaxes anteriores foron por motivos ben distintos, e nun contexto económico máis benéfico que o actual. O que atopei desta volta foi un país consciente dunha crise que non provocou, e cheo de cartaces (como o que ilustra este post, en plena Praça do Comércio) contra as medidas que os grandes do capital recomendan como receita infalible: abaratamento do despido, supresión de políticas sociais, debilitamento do Estado de Benestar.
Isto contrasta coa imaxe que os medios de comunicación españois transmiten do país, ancorada naquel "Menos mal, que nos queda Portugal" que segue a ser para algúns un indicador válido do ben que nos vai nestoutra beira do Miño. Pois non, señores. A televisión portuguesa emite amplos debates despois das noticias, a xente fala e comenta a pé de rúa, e un taxista de non máis de trinta anos díxome que "Segundo Platón, a República devía ser a coisa pública, máis é falácia: agora nada é público" Certo. Falando cos lisboetas, paseando as súas rúas e desafiando a dieta cos múltiples praceres gastronómicos da súa cociña, volvín a pensar en España e Portugal. En Franco e en Salazar. Nos caravéis dos fusís dos capitáns e nun velliño murcho desangrándose nas alfombras de El Pardo camiño do hospital. Na República que trouxo a revolución e na Monarquía edulcorada que trouxo a Transición. Penso, agora, neste xeito combativo e crítico dos portugueses perante a crise, e penso nas horas e horas de telelixo que vomitan as canles de televisión españolas. E pregúntome... terá que ver unha cousa coa outra?
Se cadra, é momento de darlle as costas a Madrid e mirar, sen anteollos, para Portugal...
Elogio del sofá

Ojeando una revista, mis ojos se cruzaron con el curioso bibliosofá (!) que ilustra este post y no he podido resistirme a publicarlo aquí. Quienes me conocen bien, saben de mi debilidad por los sofás. En este tiempo nuestro tan individualista, yo veo los sofás con lugares propicios par el encuentro, la confidencia, la charla íntima, la caricia -táctil y auditiva- hacia el otro y, en definitiva, el relax despreocupado [reivindico desde aquí esa dulce sensación de no hacer nada, tan proscrita en esta era de urgencias fútiles y rapideces vacías]. Hace unos días, mientras disfrutaba de un tardío desayuno barcelonés en Starbucks, me enteraba de que fue esta cadena estadounidense la primera que introdujo sillones y sofás en sus locales. Por una vez, me alegro de que el resto de cafeterías haya ido copiando una tendencia yanqui...
Desde luego, leer un libro en un buen sofá un día de lluvia tiene su punto. Yo no sé si este modelo en concreto será cómodo, pero es ideal para vagos: basta con colocar alrededor los libros preferidos para tenerlos todos al alcance de la mano... Si leer es vida, leer cómodo es calidad de vida!
Library revolution o el poder de los lectores

Stony Stratford es una apacible población mercantil a algo menos de cien kilómetros al noroeste de Londres,que está protagonizando una auténtica revolución pacífica en defensa de su biblioteca pública. Las autoridades locales se plantean cerrarla para reducir gastos públicos en tiempos de crisis, aduciendo que con la generalización de internet, la gente ya no necesita tanto el servicio de biblioteca. [Un argumento demoledor, que también valdría para aducir que como ya no morimos de caries infectadas como cuando éramos Neanderthales, podría desaparecer la extracción de piezas dentales del catálogo de prestaciones de la Seguridad Social]. El caso es que la ciudadana Emiliy Malleson lanzó a través de Facebook una iniciativa del Comité de Amigos de la Biblioteca para animar a los habitantes de Stony Stratford a retirar en préstamo los 16.000 volúmenes que alberga, para demostrar a las autoridades de la ciudad que sí es un servicio en uso. Entre el 12 y el 15 de este mismo mes de enero, los bibliotecarios prestaron unos 400 volúmenes por hora, hasta dejar las baldas con el aspecto con el que aparecen en la fotografía que acompaña este post: vacías.
El éxito de esta iniciativa demuestra dos cosas: que las bibliotecas son mucho más que un servicio y que una ciudadanía organizada en defensa de lo que cree justo es el arma que más temen los gobiernos. A día de hoy, la lectura pública es un derecho, y como tal debe ser visto. Una biblioteca pública ofrece mucho más que libros: ofrece cultura, esparcimiento, canales de integración social, apoyo a la educación formal y alfabetización digital mediante puestos de conexión gratuita. ¿Han pensando las ilustres cabezas locales de Stony Stratford en las personas que no pueden pagarse un portátil y una conexión a Internet en sus hogares? Pues por ahí hay que empezar, señores... Cuando la política pierde el norte, siempre hay ciudadanos con una buena brújula. Ejemplos como este no abundan. Pero reconfortan. ¡Vivan los lectores! ¡Y vivan las bibliotecas que construyen ciudadanías comprometidas!
A solaina quedou sen uvas... Marcos Valcárcel, in memoriam

"Se vas a traballar sobre isto, le primeiro o que fixo Marcos". Así empezaban moitas recomendacións dos meus mentores e hoxe colegas, cando era estudante de Doutorado. Cando da Historia de Ourense se trata, sempre hai que seguirlle os pasos a Marcos. E falo del en presente porque me costa falar en pasado. Marcos Valcárcel López (Ourense, 1958-2010) foi historiador, profesor, dinamizador cultural, motor do tecido asociativo, activista político, nacionalista convencido, falador cordial e un cachiño de Ourense en si mesmo. Desde A Cascada de Babel seguimos desde hai tempo o seu blog As uvas na solaina.
Un colega meu sempre di que hai profesións para "facer" e outras para "ser", e que a de historiador é unha das últimas. Se alguén definiu na súa persoa ese "ser historiador" foi Marcos. Lembro perfectamente o día en que souben que unha atroz enfermidade se cebara nel, e cómo os amigos e colegas apuraron os recoñecementos que, sen dúbida, todo home de ben merece en vida. Xa moi afectado polo mal, asistiu á apertura da biblioteca que leva o seu nome no IES A Carballeira, no que tantos anos diu clase. A súa obra, e o seu compromiso son xa patrimonio de todos os ourensáns; o seu espírito e o do seu maxisterio seguirán vivos como espello nos que os historiadores novos desexamos mirarnos
Coherente como era, non quixo exequias relixiosas. Un acto cívico no Liceo, ese lugar tan querido para el, no que tan entusiásticamente dirixiu a Sección de Literatura, foi o escenario do adeus dos seus amigos. Deixo o enlace á emotiva crónica do mesmo, aquí.
Ata sempre, Marcos!! Ourense é desde hoxe un pouquiño máis gris sen ti...
[No Liceo] pódense ver hoxe cos ollos da alma aquí reunidos a Lamas Carvajal, aos homes da Xeración Nós, a Alexandre Bóveda, a Manuel Suárez e a moitos outros. Marcos Valcárcel estará sempre con nós.
Xosé Luis Méndez Ferrín, presidente da RAG






